savaş-ma

İsrail yapımı Beşir'le Vals'in cesareti ve vicdan muhasebesi takdire şayan olabilir. Belgesel, animasyon, röportaj, canlandırma gibi birçok unsuru aynı filmde, hem de bir savaş filminde başarıyla birleştirebilmesi de sinemanın sınırlarının olmadığının göstergesi. Yönetmen Ari Folman ve filmin tüm yapımcılarının geçmişte yapılanları (ve büyük ihtimalle de hiç bitmeyecek haksızlıkları) sorgulamasını da takdir ediyorum bir kez daha. Yine de film boyunca içimdeki öfkeyi susturamadım bir türlü. Yıllar öncesinde savaşıp sanki bir katliamın aktörleri olmamışcasına, kimi üst düzey kimi daha orta halli bir yaşam süren ve hayatlarının o kısmını tamamıyla unutan insanları izledikçe daha çok kızdım yapılanlara.

İnsanın hatırlamak istemediği büyük acılarla geçen bazı anılarını ya da pişmanlıklarını bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde unuttuğu bilinen bir psikolojik gerçek, evet. Ama sormadan edemeyeceğim; söyleşilere çıkma cesaretini gösteren görgü tanıkları film animasyon olmasaydı da düz bir belgesel olarak çekilseydi, bir vicdan muhasebesinin aktörleri olacaklar mıydı ya da muhalif bir animasyona dönüşebilecek miydi bu film? Ayrıca tüm o "muhalif İsrailli" görüntüsüne rağmen, gördüklerimizin büyük çoğunluğu İsrail bakış açısından yansıyordu yine.

Kurban Arapların sessizce ve acı içinde savaş meydanından yürüdükleri sahne çok anlamlıydı. Askerlerin hayal kurdukları sahnelerle kurbanların Film boyunca da sessizdi kurbanlar. Konuşanlar hep İsraillilerdi. Bilgisayar oyununa yeltenirmiş gibi savaşa gidenler. Öldürme emrini verirken porno izleyen komutanlar. Örnekler çoğaltılabilir. Savaş ortamında hayallerine sığınan askerleri ise daha önce onlarca kere izledik okyanusun diğer kıyısından gelen filmlerle.

İyi filmdi evet. Ama bana söylediği tam olarak şuydu: "Evet bizdik o katliamların aktörleri ve figüranları. Ama bunu yeterince keskin ve kör gözüm parmağıma anlatacak kadar da cesur değiliz". Bu şekilde anlatmadıktan sonra da yeterince tatmin edici bir vicdan muhasebesi olmayacak gözümde.


Defiance/Direniş adlı İkinci Dünya Savaşı filminin diğer İkinci Dünya Savaşı filmlerinden farkı, bu kez kendi başına direnen Yahudilerin öyküsünü anlatması. Genelde aktif olarak savaşmış Yahudileri görmemiştik filmlerde pek fazla. İki kardeşi canlandıran Daniel Craig ve Liev Schreiber bu direnişi örgütleyen isimler olsalar da, klasik kahraman tanımına pek uymuyorlar. Kendi başlarına hayatta kalmaya çalışırken bir sürü insanın hayatlarının sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalıyorlar. Son Samuray ve Kanlı Elmas gibi filmlerin yönetmeni Edward Zwick'in filmi olan Defiance/Direniş'in kurgusu ve öykünün geri kalan kısımları ise sürprizsiz ve bilindik bir şekilde ilerliyor. Sürprize ihtiyacımız yok belki ama öyle çok da akılda kalıcı bir film olacağa benzemiyor sanki.

Hunger/Açlık'ın bir savaş filmi olmadığını kim iddia edebilir? İrlandalı mahkumların direnişleriyle pekçok soru atıyor ortaya yönetmen Steve McQueen.
Film ilk yarım saatinde "güçlü bir filmim" diye haykırıyor. Sonrasında ise filmden kopuyorum ve o içe işleyen açlık greviyle sonlanan final bölümlerine kadar da filme adapte olamıyorum. Minimalist filmlere belli bir noktaya kadar katlanabiliyorum, ne kadar güçlü ve etkileyici olurlarsa olsunlar. Hele o güya "başyapıt imzası" olduğu söylenen tek planlı diyalog sahnesiyle sabır eşiğim zorlanıyor. Zaten başka diyalog sahnesi de yok gibi bir şey. Mutlaka diyaloglarla dolu olması da gerekmiyor bir filmin ve öyle bir kuralım da yok. Battaniye protestosunun olduğu sahne örneğin, diyaloga mahal bırakmıyor. Yine de daha izlenebilir bir film olmasını dilerdim bir sinema tiryakisi olarak.