Mutluluk İhtimali toplumsal değişimlerle kişisel travmaları birleştiren, yer yer anı ve otokurmaca türlerini andıran, Berlin Duvarı'nın yıkılışı sonrası Almanya'daki havayla Nazi dönemine kadar uzanan sorgulayıcı, sorgulatıcı, travmatik ve düşündürücü bir roman. Farklı dönemlerde gezinen kurgusu anlatıyı daha güçlü kılmış.
Anlatıcı Stine kendi aile travmalarının derinlerine inerken dönemsel gerçekleri de gözler önüne seriyor. Bunu yaparken de, Yea Lipi'nin Özgürlük'ünü anımsatan detaylara yer veriyor fakat değişen günlük hayat, sistemsel değişimler ya da politik altyapıdan çok aile tarihinin köklerine iniyor. Bence kitabın en iyi yaptığı şey ve en çok düşündüren yanı, politik sistemlerin zorbalığının okul hayatına, öğretmenlerin davranışlarına, aile içi şiddete nasıl yansıdığını ve tüm bunların nasıl da iç içe olduğunu göstermesi. Diktatöryen uygulamaların zorbalığı bir öğretmenin öğrencisine olan tavırlarına yansıyor. Toplumdaki haksızlıklara karşı başını kuma göğen halkın yansımalarını aile içi zorbalıklarda annenin tavırlarını görmezden gelen babanın tavırlarında görüyoruz. Politikacıların manipülasyonlarıyla aile ilişkilerindeki manipülasyon hep bir arada. Bunun gibi çok örnek var kitapta. Benzer anlatılardan farkı, kişisel travmaları biraz daha fazla vurgulaması gibiydi. Ajitasyona kaçmadan ve mekanik de olmadan yüzleşmekte zorlanılan gerçekleri didik didik ediyor.
Kitabın en can alıcı ve okuması zorlayıcı bölümleri, Stine'nin annesinin disiplin adı altındaki zorbalıklarını, istismarını ve şefkatsizliğini okumaktı. Küvette geçen bölüm basbayağı korku filmlerinden çıkmıştı sanki. Okul zorbalıkları, arkadaşlarıyla arkadaşlarının ailelerinin yaftaları, önyargıları, ırkçılığın şekil değiştirmiş halleri yeterince sert değilmiş gibi, günümüzdeki hayatına da gölge düşüren korkularını okumak da çarpıcı.
Stine'nin dedesi Paul'ün hikayesi roman içinde roman gibi anlatılıyor. Eski Doğu Almanya belgelerini araştıran anlatıcı bir yandan da ailenin elinde kalan Nazi dönemi belgelerini arıyor. O dönemin Almanlarının Nazilerle bağını gösteren her şeyini yok ettiklerini görmek düşündürücü. Paul'ün kardeşinin önce koruyucu aileyle bambaşka ferah bir dünya görüp sonra yine kendini Nazi Almanyasında bulması ve ileride kardeşlerin başka yerlere savrulması, anneannesinin gençlik fotoğraflarındaki sevinçli ve umutlu halinden Stine'nin kendisinin anneannesiyle ilişkisinde hiçbir ize rastlamaması, babaannesini zorbalayan babasının babası ve kendi anne babasının Doğu Almanya'daki totaliter uygulamaları desteklediğini öğrenmek ülke tarihiyle de yüzleşen bir Alman kadınının hikayesi olarak ezici etkilere sahip. Tüm bunları parçalı kurguyla ama bütünlükten de uzaklaşmadan, dağılmadan anlatıyor yazar.
Kendi ülkesinde sosyalizm neden başarısız oldu, kapitalizme mahkum muyuz, tüketim için yaşamak zorunda mıyız, günümüz Neonazilerinin eski Nazilerden ne farkı var, kişisel aile tarihleri nereden başlar ve kolektif hafıza bunların neresindedir gibi soruları da soruyor Anne Rabe. Deneme türüne meyleden sorgulamalar da yok değil kitapta. Kötülüğün sıradanlığı vurgusu romanı güçlü kılan en önemli özelliği belki de. Çevirmen Anıl Alacaoğlu bu yoğun anlatıyı özenli ve akıcı bir çeviriyle karşımıza getirmiş. Kitabı fırlatıp atma isteği uyandıran sarsıcı bölümlerine rağmen elimden bırakamadım. Anne Rabe'in sonraki kitaplarını da merakla bekliyorum.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder